باسمه تبارک و تعالی

کتاب آزادی معنوی مجموعه ایست مشتمل بر پانزده سخنرانی از استاد شهید آیت الله مطهری که در زمانها و مکانهای مختلف ایراد شده اندو وجه مشترکشان این است که موضوع همه ی آنها مسائل معنوی و مربوط به خودسازی و تزکیه ی نفس است اگر چه در خلال سخنرانیها گاه به مسائل اجتماعی نیز اشاره شده. مطالب کتاب در هشت فصل مرتب شده و هر فصل شامل یک یا چند سخنرانی است.

مطالعه ی این کتاب گذشته از اینکه خواننده را با بعد معنوی شخصیت استاد آشنا میسازد وی را گام به گام به سوی خود سازی و تقوا حرکت میدهد و در واقع یک سلوک معنویست همان چیزی که همه ی ما سخت بدان نیازمندیم زیرا بسیاری از مشکلات جامعه ی ما اعم از اقتصادی فرهنگی سیاسی ناشی از عدم خودسازی و بی تقوایی و اسیر تمایلات نفسانی بودن است به قول خود استاد «آزادی معنوی بدون آزادی اجتماعی میسر و عملی نیست».مطالعه ی این کتاب گامیست در راستای شناخت آزادی معنوی و برای عارف و عامی سودمند و فرح زاست.

مطلب زیر خلاصه ایست از فصل سوم کتاب آزادی معنوی با عنوان "توبه".

توبه

اولین منزل سلوک یعنی حرکت به سوی پروردگار توبه است.

تحلیل توبه از نظر روانی: توبه یکی از مشخصات انسان است نسبت به حیوان و در واقع انقلابی درونی و روانیست که طی آن مقامات عالی وجود انسان علیه مقامات دانی وجودش قیام می کنند و لفظ «استغفرالله ربی و اتوب الیه »بیان این حالت است نه خود این حالت.

انسان یک شخص مرکب:انسان یک شخص واحد است اما یک شخص مرکب نه بسیط یعنی متشکل از یک شیطان و یک فرشته است و هر کدام حکومت کنند مجالی برای دیگری نمی ماند.

آدمی دارای غرایز متعددی است که باید تمامی آنها را اشباع کند و اگر هر کدام از این غرایز آنقدر تقویت شوند که باعث سرکوب بقیه شود ناگهان قوای ذخیره شده ی آن غرایز آزاد می شوند و در نتیجه انقلابی به وجود می آید که حکومت شیطان یا فرشته را شکل می دهد.

شرایط پیدایش توبه:نکته ای که قابل توجه است این است که اگر شیطان وجود انسان آنقدر قدرتمند شده باشد که دیگر عناصر مقدس به کلی از کار بیفتند دیگر انسان توفیق توبه پیدا نمی کندلکن حتی اگر مقدار بسیار کمی از این عناصر باقی باشند پشیمانی و توبه میتواند حاصل شود.

حال اگر انسان پشیمان شد دو حالت پیش رو دارد :اگر خدا را بشناسد به سوی او توبه میکند و اگر نشناسد احتمالا حالت جنون و دیوانگی به او دست میدهد.

و این پشیمانی و توبه عکس العمل روح است و این عکس العمل بستگی به دو چیز دارد:

۱ـ شدت معصیت:(شدت ضربه ای که مقامات دانی روح به مقامات عالی وارد میکنند)یعنی هرچه معصیت کوچکتر باشد عکس العمل کمتری در روح ایجاد میشود و بالعکس.

۲ـ به ایمان شخص:یعنی هرچه ایمان مستحکمتر باشد هر چند گناه کوچک باشد عکس العمل نسبتا زیاد است و هر چه ایمان ضعیف تر عکس العمل حتی در مقابل گناهان بزرگ کمتر.

نصیحت علی (ع):ایشان شخصی را چنین نصیحت می فرمایند :"از کسانی مباش که امید به آخرت دارد اما بدون عمل و از کسانی مباش که احساس نیاز به توبه را دارند اما همیشه میگویند دیر نمی شود وقت باقیست".هدف از این سخن اینست که نگویید هنوز جوانید و زود است بلکه بهترین زمان بوبه همان جوانیست و هر چه انسان پیرتر شود ملکات رذیله بیشتر در وجودش ریشه میدواند و توان شخص نیز کمتر میشود پس حالی برای توبه کردن نمی ماند.

مهلت توبه:انسان تا زمانی که در این دنیاست می تواند توبه کند ولی زمانی که در چنگال مرگ قرار گرفت(حقایق عالم برزخ را در حال زنده بودن مشاهده کرد ) و همچنین بعد از مرگ توبه قبول نمیشود چون فرد منقلب نشده فطرتش زنده نشده و فقط برای اینکه یقین کرده راه نجاتی ندارد اظهار پشیمانی و بازگشت میکند. لکن توبه قیام نیروهای مقدس علیه نیروهای شهوانی و غضبیست.

توبه از نظر علی (ع):استغفار از نظر امام علی(ع)درجه علیین است که دارای دو رکن.دو شرط قبولی و دو شرط کامل شدن توبه میباشد.

ارکان توبه:

۱- ندامت. حسرت و پشیمانی

۲ـ تصمیم قاطع به عدم بازگشت به گناه

شروط قبولی توبه:

۱ـ باز گرداندن حقوق مردم

۲ـ ادای حقوق الهی اعم از نماز.روزه.حج و ...

شروط کمال توبه :

۱ـ گوشتهایی که از حرام در بدنت روییده آب کنی

۲ـ به بدنت که این همه لذت معصیت چشیده رنج طاعت بچشانی

دو تعبیر قرآن در مورد توبه:

۱ـ در آیه ای از قرآن خداوند توبه را با تطهیر توأم میکند :«ان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین»بقره/۲۲۲

به این معنا که با آب توبه خود را شستشو بده و پاک کن.

۲ـ در تعبیر دیگری توبه را مقرون به کلمه ی "اصلاح" میکند:«فمن تاب من بعد ظلمه و اصلح فان الله یتوب علیه ان الله غفور الرحیم»مائده/۳۹

یعنی توبه یک قیام اصلاحیست. قیامی که با آن مقامات عالی از مقامات دانی انتقام می کشند.                                       

                     لا حول و لا قوةالا بالله و صلی علی محمد و آله الطاهرین